Almanya’da Evlenen Türkiye’de Boşanabilir mi? Psikolojik Açıdan Sınırların Ötesinde Bir Ayrılık
Dzenlifespa okurları için hazırlanan bu yazı, Almanya’da evlenen Türkiye’de boşanabilir mi konusunda rehber niteliği taşıyor.
Bir insanın davranışlarının arkasında ne olduğunu düşünmek beni her zaman meraklandırmıştır. Özellikle boşanma gibi yalnızca hukuki değil, aynı zamanda yoğun biçimde bilişsel ve duygusal bir süreç olan konularda şu soru önem kazanıyor: İnsan bir evliliği zihninde ne zaman bitirir; mahkeme kararı bunun neresinde kalır?
“Almanya’da evlenen Türkiye’de boşanabilir mi?” sorusu ilk bakışta hukuki görünür. Oysa farklı ülkelerde yaşamış, ailelerinden uzaklaşmış veya iki kültür arasında sıkışmış çiftler açısından mesele aynı zamanda kimlik, aidiyet, belirsizlik ve duygusal uyum meselesidir.
Hukuki açıdan ise evliliğin Almanya’da yapılmış olması, Türkiye’de boşanmanın otomatik olarak imkânsız olduğu anlamına gelmez. Ancak hangi ülkenin mahkemesinin yetkili olduğu, tarafların vatandaşlık ve yerleşim durumları, uygulanacak hukuk ve verilen kararın diğer ülkede tanınması gibi konular somut duruma göre değişir. Nitekim Almanya da yabancı ülkelerde verilen boşanma kararlarının Alman hukukunda sonuç doğurabilmesi için belirli durumlarda tanıma prosedürü öngörmektedir. Bundesportal+1
Bu nedenle psikolojik açıdan asıl ilginç soru şudur: Hukuken ayrılmak ile zihinsel ve duygusal olarak ayrılmak aynı şey midir?
Bilişsel Psikoloji: “Artık Bitti” Kararı Nasıl Oluşuyor?
Boşanma kararı çoğu zaman tek bir anda ortaya çıkmaz. İnsan, ilişkinin geleceğine dair beklentilerini yeniden değerlendirir; geçmişte yaşanan olayları hatırlar ve “devam etmek mi, ayrılmak mı?” sorusunu tekrar tekrar zihninde tartar.
Almanya’da kurulmuş bir evliliğin Türkiye’de sona erdirilmesi ihtimali de bu bilişsel sürece farklı bir katman ekleyebilir. “Burada mı dava açmalıyım?”, “Diğer ülkede karar geçerli olacak mı?” veya “Çocukların düzeni nasıl etkilenecek?” gibi belirsizlikler karar verme yükünü artırabilir.
Beyin belirsizliği çoğu zaman tehdit olarak değerlendirebilir. Bu nedenle hukuki sürecin karmaşıklığı, zaten zor olan ayrılık kararını psikolojik olarak daha ağır hissettirebilir.
Yaşanan ilişkiye dışarıdan bakıldığında bazen çelişkili görünen bir durum ortaya çıkar: Kişi ayrılmanın kendisi için daha sağlıklı olduğunu düşünürken aynı anda ayrılık fikrinden yoğun kaygı duyabilir.
Bu bir tutarsızlık olmak zorunda değildir.
Meta-analitik araştırmalar, büyük yaşam olaylarının bilişsel iyi oluş ve duygusal iyi oluş üzerinde aynı biçimde etkili olmadığını gösteriyor. 65 binden fazla kişinin verilerini birleştiren kapsamlı bir çalışmada, yaşam olaylarının kişinin yaşamından memnuniyetine ilişkin değerlendirmeleri ile günlük duygulanımı üzerinde farklı etkiler oluşturabildiği görüldü. PubMed+1
Kendimize şu soruyu sorabiliriz:
“Ben gerçekten evliliğin bitmesinden mi korkuyorum, yoksa alıştığım hayat düzeninin değişmesinden mi?”
Bu iki korku birbirine benzese de psikolojik olarak aynı değildir.
Duygusal Psikoloji: Ayrılık Bir Kayıp mı, Yeniden Başlangıç mı?
Boşanma yalnızca eşten ayrılmak değildir. Ortak gelecek hayalinin, günlük ritüellerin, sosyal rollerin ve bazen “biz” kimliğinin kaybı anlamına da gelebilir.
Bu noktada duygusal zekâ önem kazanır. Kişinin öfkesini, suçluluğunu, özlemini veya korkusunu fark edebilmesi; fakat bu duyguların her birini otomatik olarak davranışa dönüştürmemesi, ayrılık sürecinin daha sağlıklı yönetilmesine yardımcı olabilir.
İlginç olan şu ki araştırmalar boşanmanın etkilerinin herkes için aynı olmadığını gösteriyor. Bazı insanlar ayrılığın ardından uzun süreli psikolojik zorlanma yaşarken bazıları zaman içinde yaşam doyumlarını yeniden oluşturabiliyor. Ayrılığın ardından kişisel özellikler, ilişki biçimi, ekonomik koşullar ve sosyal çevre gibi faktörler önemli rol oynuyor. Bir araştırmada düşük sosyal destek ve kaygılı bağlanma özelliklerinin eski partnere yönelik devam eden bağlılık, yalnızlık ve psikolojik sıkıntıyla ilişkili olduğu bulunmuştu. PubMed
Daha yeni bir meta-analiz ise boşanma ile fiziksel sağlık arasındaki ilişkiyi 94 çalışma ve 1,3 milyondan fazla katılımcı üzerinden inceledi. Bulgular, boşanmanın yalnızca hukuki veya duygusal bir olay olmadığını; beden ve psikolojik uyum süreçleriyle de bağlantılı olabileceğini gösteriyor. PubMed
Fakat burada araştırmaların önemli bir çelişkisi bulunuyor: Boşanma ortalama olarak bir stres kaynağı olsa da her bireyde aynı ölçüde zarar yaratmıyor.
Belki de soru “Boşanma insanı ne kadar etkiler?” değil, “Bu insanın yaşadığı boşanma hangi koşullarda gerçekleşiyor?” olmalı.
Sosyal Psikoloji: Almanya, Türkiye ve “İki Hayat Arasında Kalmak”
Evlilik iki kişi arasında yaşansa da sosyal çevreden bağımsız değildir.
Almanya’da evlenip Türkiye’de boşanmayı düşünen bir kişinin ailesi Türkiye’de, günlük hayatı Almanya’da olabilir. Arkadaş çevresi, çocukların düzeni, ekonomik ilişkiler ve kültürel beklentiler farklı ülkelerde şekillenebilir.
Burada sosyal etkileşim yalnızca destek anlamına gelmez; bazen baskı da yaratabilir.
“Ne diyecekler?”
“Ailemi hayal kırıklığına uğratır mıyım?”
“Boşanırsam Almanya’daki çevrem beni nasıl görecek?”
Bu sorular hukuki mevzuatta bulunmaz; fakat kararın psikolojik ağırlığını belirleyebilir.
Boşanma sonrası sosyal ilişkileri inceleyen 21 çalışmanın meta-analizi, sosyal ilişkilerin daha olumlu uyum ve daha düşük psikolojik zorlanmayla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Özellikle geniş sosyal ağların olumlu uyumu desteklediği, yakın ve spesifik ilişkilerin ise psikolojik zorluklara karşı tampon oluşturabildiği görüldü. Taylor & Francis Online+1
Ancak burada da araştırmalar tamamen tek yönlü değildir. Sosyal destek üzerine yapılan bazı çalışmalar, desteğin her durumda aynı ölçüde yarar sağlamadığını gösteriyor. Örneğin boşanmış kadınlarla ilgili bir literatür incelemesinde sosyal desteğin olumlu etkisinin bütün araştırmalarda tutarlı olmadığı, duygusal desteğin bazı durumlarda araçsal destekten daha anlamlı göründüğü bulunmuştu. Taylor & Francis Online
Demek ki “çevrem yanımda” demek tek başına yeterli olmayabilir.
Asıl soru belki şudur:
Yanımdaki insanlar beni gerçekten anlıyor mu, yoksa benim adıma karar mı veriyor?
Hukuki Sınırlarla Psikolojik Sınırlar Aynı Değil
Almanya’da evlenmiş olmak, kişinin psikolojik olarak Almanya’ya veya Türkiye’ye “ait” olmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Türkiye’de boşanma ihtimali de kişinin evliliğe ilişkin duygusal hikâyesini bir anda kapatmaz.
Uluslararası boşanmalarda bir ülkede verilen kararın diğer ülkede tanınması ayrıca önem taşıyabilir. Alman Dışişleri Bakanlığı da genel ilke olarak mahkeme kararlarının esasen verildikleri ülkede geçerli olduğunu ve yabancı ülkelerin kendi tanıma kurallarına sahip olduğunu belirtiyor. Auswärtiges Amt
Bu nedenle “Almanya’da evlenen Türkiye’de boşanabilir mi?” sorusunun hukuki cevabı somut koşullara bağlıdır; psikolojik cevabı ise daha kişiseldir.
Sonuç: Bir Evlilik Nerede Biter?
Belki de bir evlilik yalnızca mahkeme salonunda bitmez.
Bazen zihinde çok daha önce sona erer. Bazen karar verildiği halde duygular geride kalır. Bazen de insan hukuken boşandığı halde eski yaşamının psikolojik izlerini taşımaya devam eder.
Boşanma sürecindeki kişinin kendisine şu soruları sorması anlamlı olabilir:
“Ben neyi kaybetmekten korkuyorum?”
“Bu kararı kendi ihtiyaçlarımla mı, çevrenin beklentileriyle mi değerlendiriyorum?”
“Öfkem geçseydi yine aynı kararı verir miydim?”
“Yeni hayatımı yalnızca mevcut evliliğin sona ermesi üzerinden mi tanımlıyorum?”
Araştırmaların bize söylediği en önemli şeylerden biri belki de şu: Boşanmanın etkisi tek tip değildir. Aynı hukuki süreç, iki farklı insanda tamamen farklı bilişsel, duygusal ve sosyal sonuçlar yaratabilir. Bu nedenle Almanya’da evlenmiş bir kişinin Türkiye’de boşanıp boşanamayacağı kadar, boşanmanın ardından kendisini nasıl yeniden kuracağı da üzerinde düşünülmesi gereken bir meseledir.
Dzenlifespa ekibi olarak Almanya’da evlenen Türkiye’de boşanabilir mi konusunda size net ve faydalı bir içerik sunmaya çalıştık.